• 03 lip 2023
  • Psychologia pieniędzy
  • Finanse osobiste
  • EasyBudget

Błędy poznawcze w finansach

Jeśli kiedykolwiek podjąłeś złe decyzje finansowe, a później zastanawiałeś się: "Co ja myślałem?", odpowiedź może leżeć w koncepcji błędów poznawczych. To są systematyczne błędy w myśleniu, które mogą wpływać na nasze osądy i decyzje, w tym te związane z finansami. W tym artykule zagłębimy się w świat błędów poznawczych, zbadamy, jak mogą one wpływać na twoje decyzje finansowe i dostarczymy wskazówki, jak pokonać te mentalne przeszkody.

Błędy poznawcze są inherentne dla naszej psychiki. Są to mentalne skróty lub "heurystyki", które nasz mózg używa, aby proces podejmowania decyzji był szybszy i łatwiejszy. Ale te skróty często mogą nas wprowadzać w błąd, zwłaszcza, gdy chodzi o zarządzanie naszymi pieniędzmi. Od nadmiernego zaufania do naszych zdolności inwestycyjnych, po podejmowanie decyzji na podstawie błędnych percepcji, błędy poznawcze mogą odgrywać znaczącą rolę w naszym życiu finansowym.

Ale nie bój się, zrozumienie tych błędów może Ci dostarczyć wiedzę, która pozwoli Ci je rozpoznać i pokonać. W tym przewodniku przyjrzymy się niektórym z najczęstszych błędów poznawczych, które mogą wpływać na Twoje decyzje finansowe i dostarczymy Ci narzędzi do ich kontroli.

Co to błędy poznawcze

Błędy poznawcze to w zasadzie mentalne skróty lub schematy myślenia, które opierają się na naszych percepcjach i myślach, a nie na racjonalnej logice czy dowodach. Te błędy mogą być kształtowane przez różne czynniki, takie jak nasze wychowanie, doświadczenia czy wpływy społeczne.

Błędy poznawcze można podzielić na kilka typów, takich jak błędy wynikające z zbyt dużej ilości informacji, braku znaczenia, potrzeby szybkiego działania czy ograniczeń pamięci. Te błędy mogą w dużym stopniu wpływać na nasz proces decyzyjny, a to jest szczególnie istotne w dziedzinie finansów i inwestycji, gdzie obiektywne i racjonalne podejmowanie decyzji jest kluczowe.

Koncepcja błędów poznawczych pojawiła się w dziedzinie psychologii, zwłaszcza w pracach psychologów Daniela Kahnemana i Amosa Tversky'ego. Te błędy są wspólne dla nas wszystkich i są częścią natury ludzkiej. Istnieją, ponieważ pomagają nam zrozumieć świat wokół nas, ale jeśli chodzi o finanse, mogą prowadzić do irracjonalnych decyzji, a w konsekwencji do strat finansowych.

Najczęstsze błędy poznawcze w finansach

Przyjrzyjmy się niektórym najczęściej występującym błędom poznawczym, które mogą znacznie wpływać na nasze decyzje finansowe. Na początek mamy błąd potwierdzenia. To tendencja do szukania informacji, które potwierdzają nasze istniejące przekonania, podczas gdy ignorujemy informacje, które je przeczą. W kontekście finansowym może to oznaczać faworyzowanie informacji, które wspierają twoje decyzje inwestycyjne, pomijając dane, które sugerują, że możesz się mylić.

Innym powszechnym błędem jest błąd nadmiernego zaufania. Jest to tendencja do przeceniania naszych zdolności i dokładności naszych przewidywań. Podczas inwestowania nadmierne zaufanie może prowadzić do nadmiernego handlu i ryzyka, często z niszczącymi skutkami. Myślisz, że jesteś w stanie stale wyprzedzać rynek? To jest błąd nadmiernego zaufania w akcji.

Następnie mamy błąd kotwiczenia, który polega na tendencji do polegania na pierwszym fragmencie informacji (tzw. "kotwicy"), który otrzymujemy podczas podejmowania decyzji. Na przykład, jeśli zobaczysz dom oferowany za 500 000 zł, a następnie zobaczysz podobny za 450 000 zł, możesz pomyśleć, że ten drugi jest okazją, nawet jeśli nadal jest przewartościowany.

I na koniec nie zapominajmy o błędzie retrospektywy, tendencji do wierzenia po wystąpieniu zdarzenia, że przewidzieliśmy lub znałem wynik. W finansach może to stworzyć nadmierne poczucie pewności siebie w naszych zdolnościach predykcyjnych, które mogą wpływać na przyszłe decyzje finansowe.

Wpływ błędów poznawczych na decyzje finansowe

Błędy poznawcze mogą mieć głęboki wpływ na nasze decyzje finansowe. Mogą zaciemniać nasze osądy, prowadząc do irracjonalnych lub szkodliwych decyzji finansowych.

Błąd potwierdzenia może sprawić, że będziemy ignorować ważne informacje, które mogłyby zmienić naszą strategię inwestycyjną. Błąd kotwiczenia może prowadzić do nieodpowiednich decyzji finansowych opartych na nieistotnych informacjach, takich jak historyczna najwyższa cena akcji. A błąd retrospektywy może dać nam fałszywe poczucie pewności siebie w naszych zdolnościach do przewidywania rynku, co może prowadzić do ryzykownych zachowań finansowych.

Rzeczywiste przykłady tych błędów są wszędzie. Od ludzi, którzy trzymają się inwestycji przynoszących straty, ponieważ kotwiczą się w cenie, którą za nie zapłacili (błąd kotwiczenia), do inwestorów, którzy wierzą, że mogą stale pokonywać rynek, ponieważ dokonali kilku udanych transakcji w przeszłości (błąd nadmiernego zaufania).

Jak rozpoznać własne błędy poznawcze

Rozpoznawanie własnych błędów poznawczych jest pierwszym krokiem do ich pokonania. Wymaga to wysokiego poziomu samoświadomości i gotowości do podważania własnych przekonań i decyzji. Może być pomocne zastanowienie się nad przeszłymi decyzjami finansowymi, które nie przyniosły oczekiwanych wyników. Czy występowały błędy poznawcze, które wprowadziły Cię na manowce?

Miej na uwadze, że błędy poznawcze są głęboko zakorzenione i nie łatwo je pokonać. Bądź cierpliwy wobec siebie i zrozum, że pokonywanie tych błędów to podróż, a nie cel. Może być również korzystne zasięgnąć opinii innych. Ludzie spoza danej sytuacji często widzą rzeczy bardziej obiektywnie i mogą dostarczyć cennych spostrzeżeń.

Strategie na pokonanie błędów poznawczych

Istnieje kilka strategii, które możesz zastosować, aby pokonać błędy poznawcze. Przede wszystkim kluczowe jest kształcenie. Rozumienie, czym są błędy poznawcze i jak wpływają na Twoje decyzje, pozwoli Ci zacząć rozpoznawać te błędy w swoim własnym myśleniu.

Szukanie różnorodnych opinii może być również pomocne. Może to podważać istniejące przekonania i pomagać widzieć rzeczy z różnych perspektyw. Jeśli chodzi o decyzje finansowe, rozważ zasięgnięcie porady od doradców finansowych lub inwestycyjnych, którzy mogą dostarczyć różne perspektywy i pomóc zidentyfikować potencjalne błędy poznawcze.

Ustalanie z góry strategii inwestycyjnej i przestrzeganie jej może również pomóc ograniczyć wpływ błędów poznawczych. Twój plan inwestycyjny powinien być oparty na solidnym badaniu i analizie, a nie na emocjach czy intuicji.

Podsumowanie

Błędy poznawcze są częścią ludzkiej natury i mogą wpływać na każdy aspekt naszego życia, w tym na decyzje finansowe. Ale przez zrozumienie tych błędów, możemy nauczyć się je rozpoznawać i zmniejszyć ich wpływ na nasze finanse. Pamiętaj, że pokonanie błędów poznawczych to podróż, a nie cel. Każdy krok, który podejmiesz, aby lepiej zrozumieć i pokonać te błędy, to krok w kierunku lepszego zarządzania Twoimi finansami.

Obrazki i zdjęcia nie będące zrzutami ekranu z aplikacji pochodzą z unsplash.com